रामेछापको मन्थली–चनखुमा सम्पन्न बोहोरा बन्दुको ऐतिहासिक तथा धार्मिक कुलपूजा
नेपालको धार्मिक, सांस्कृतिक तथा परम्परागत पहिचानलाई जीवन्त राख्ने महत्वपूर्ण कुलपूजामध्ये बोहोरा बन्दुको कुलपूजा एक विशेष धार्मिक तथा आध्यात्मिक पर्वको रूपमा परिचित रहेको छ। रामेछाप जिल्ला अन्तर्गत मन्थली नगरपालिका वडा नं. १० चनखुमा बोहोरा बन्दुको ठूलो बसोबास रहेको छ। धार्मिक आस्था, संस्कार, परम्परा तथा भाइचाराको अनुपम उदाहरण मानिने यो स्थान विशेष रूपमा बोहोरा बन्दुको कुलपूजाका कारण नेपालभर परिचित बन्दै गएको छ।
चनखु गाउँ प्राकृतिक सौन्दर्य, धार्मिक वातावरण तथा पुरानो संस्कृतिले भरिपूर्ण रहेको छ। यहाँ हरेक तीन–तीन वर्षको फरकमा बोहोरा बन्दुको भव्य कुलपूजा आयोजना गरिन्छ। यस कुलपूजालाई केवल धार्मिक कार्यक्रमको रूपमा मात्र नभई बोहोरा बन्दुहरूको एकता, परम्परा, संस्कार तथा कुलदेवताप्रतिको अटल विश्वासको प्रतीकको रूपमा समेत लिने गरिन्छ।
यस स्थानको मुख्य आकर्षण करिब तीन सय वर्ष पुरानो विशाल चिलाउनेको पवित्र वृक्ष हो। स्थानीय जनविश्वास अनुसार उक्त वृक्ष अत्यन्तै पवित्र तथा शक्तिशाली मानिन्छ। यही ऐतिहासिक वृक्षमुनि बोहोरा बन्दुको कुलदेवताको पूजा–आराधना, बलिपूजा तथा विभिन्न धार्मिक विधिहरू सम्पन्न हुँदै आएको परम्परा आजसम्म निरन्तर रूपमा चलिरहेको छ। पुस्तौंदेखि चलिआएको यो धार्मिक संस्कारले गाउँको पहिचानलाई अझ विशेष बनाएको छ।
कुलपूजा सुरु हुनुभन्दा तीन दिन अघिदेखि नै सम्पूर्ण गाउँ धार्मिक माहोलले भरिन थाल्छ। गाउँभरि पूजा–आराधनाको तयारी सुरु गरिन्छ। बोहोरा बन्दु दाजुभाइहरू आ–आफ्नो घरमा विशेष सरसफाइ गर्ने, पूजा सामग्रीको व्यवस्था गर्ने तथा कुलदेवताप्रति श्रद्धा व्यक्त गर्ने कार्यमा व्यस्त बन्नुहुन्छ। गाउँभरि भक्तिमय वातावरण सिर्जना हुने गर्दछ।
कुलका मूल धामी मोहन बोहोरा उहाँले कुलदेवतासँग सम्बन्धित धार्मिक साधना, पूजा तथा तपस्या गर्नुहुन्छ। त्यसैगरी गाउँभरि घर–घरमा पुगेर कुलदेवता बोलाउने, विशेष पूजा गर्ने तथा धार्मिक विधि सम्पन्न गर्ने परम्परा पनि अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ। कुलदेवतालाई बोलाउने तथा पूजा गर्ने क्रममा गाउँभरि धार्मिक ऊर्जा र आध्यात्मिक वातावरण फैलिने गर्दछ।
यस अवधिभर चाँनाखु गाउँ पूर्ण रूपमा धार्मिक वातावरणमा डुबेको देखिन्छ। गाउँभरि सोली डोली, पञ्चेबाजा, देवता बोलाउने परम्परा तथा विभिन्न धार्मिक संस्कृतिले विशेष रौनक थप्ने गर्दछ। परम्परागत बाजागाजा, धामीहरूको धार्मिक प्रस्तुति तथा भक्तजनहरूको श्रद्धाले कुलपूजालाई अझ भव्य र आकर्षक बनाउने गर्दछ।
बोहोरा बन्दुको कुलपूजामा करिब पाँच सयभन्दा बढी बोकाको बलि दिइने परम्परा रहेको छ। कुलदेवताप्रति गहिरो आस्था तथा विश्वास राख्दै भक्तजनहरूले बलिपूजा, पूजा–आराधना तथा विभिन्न धार्मिक अनुष्ठान अत्यन्त श्रद्धाका साथ सम्पन्न गर्नुहुन्छ। धार्मिक मान्यता अनुसार कुलदेवताले परिवार, वंश तथा गाउँको रक्षा गर्ने विश्वास रहिआएको छ। यही विश्वासका साथ भक्तजनहरू कुलपूजामा सहभागी हुने गर्दछन्।
नेपालका विभिन्न जिल्ला तथा स्थानबाट बोहोरा बन्दु दाजुभाइ, इष्टमित्र, छरछिमेकी तथा पाहुनाहरू कुलपूजामा सहभागी हुन चाँनाखु पुग्ने गर्दछन्। कुलपूजा अवलोकन गर्न आउने भक्तजनहरूको ठूलो भिड लाग्ने गर्दछ। गाउँमा आउने पाहुनाहरूको स्वागत सत्कार तथा धार्मिक सम्मान पनि विशेष रूपमा गरिने परम्परा रहेको छ।
कार्यक्रममा सहभागी सबै दाजुभाइ बन्दुहरूको खुशीको सीमा नै रहँदैन। लामो समयपछि भेटघाट, भाइचारा, शुभकामना आदानप्रदान तथा सामूहिक धार्मिक सहभागिताले गाउँभरि उत्साह र उमंग थप्ने गर्दछ। कुलपूजाले केवल धार्मिक महत्व मात्र नभई सामाजिक एकता तथा पारिवारिक सम्बन्धलाई समेत मजबुत बनाउने कार्य गरेको देखिन्छ।
यस विशेष अवसरमा गुरु हरि बोहोरा ज्युको आगमनले सम्पूर्ण बोहोरा बन्दुहरूमा अझ ठूलो खुशी छाएको थियो। गुरुज्यूको उपस्थितिले कुलपूजाको माहोल अझ भव्य, धार्मिक तथा उत्साहपूर्ण बनेको थियो। गुरुज्यूबाट धार्मिक आशीर्वाद, प्रेरणा तथा कुलपरम्परासम्बन्धी विशेष जानकारी प्राप्त गर्दा सहभागी भक्तजनहरू अत्यन्त खुशी देखिनुहुन्थ्यो।
दाजुभाइहरूले हर्ष, बधाई तथा खुशीयाली साटासाट गर्दै कुलदेवताप्रति श्रद्धा प्रकट गरेका थिए। गाउँभरि धार्मिक गीत, बाजागाजा, भक्तिमय वातावरण तथा सामूहिक सहभागिताले कुलपूजालाई विशेष उत्सवको रूपमा रूपान्तरण गरेको थियो।
आज पनि मन्थली–चनखुमा सम्पन्न हुने बोहोरा बन्दुको कुलपूजा परम्परा, संस्कार, धार्मिक आस्था, भाइचारा तथा सामूहिक एकताको प्रतीकका रूपमा निरन्तर अगाडि बढिरहेको छ। पुस्तौंदेखि संरक्षण हुँदै आएको यो धार्मिक परम्पराले नयाँ पुस्तालाई आफ्ना संस्कृति, कुलपरम्परा तथा धार्मिक मूल्यप्रति जागरूक बनाउने महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।
