एकादशीमा तुलसीको महिमा र महत्व: किन गरिन्छ तुलसी पूजा? के गर्ने र के नगर्ने?
सनातन हिन्दु धर्ममा एकादशी तिथिलाई अत्यन्त पवित्र दिन मानिन्छ। यस दिन भगवान विष्णु र तुलसी महारानीको श्रद्धापूर्वक पूजा–आराधना गर्दा आध्यात्मिक शान्ति, पुण्य तथा भगवानको कृपा प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ।
तुलसीको महिमा
धार्मिक मान्यताअनुसार जसको घरमा तुलसी महारानी विराजमान हुन्छिन्, त्यहाँ ३३ कोटी देवी–देवताको वास हुने विश्वास गरिन्छ। त्यसैले तुलसीलाई केवल एउटा बिरुवा नभई पवित्र देवीको रूपमा सम्मान गरिन्छ।
प्रत्येक बिहान र साँझ तुलसीको मठमा दीप प्रज्वलन गरी पूजा गर्नाले घरमा सकारात्मक ऊर्जा, सुख–शान्ति र धार्मिक वातावरण कायम रहने विश्वास छ।
एकादशीमा तुलसी पूजा गर्ने विधि
एकादशीका दिन बिहान स्नान गरी शुद्ध वस्त्र धारण गरेर तुलसी महारानी र भगवान विष्णुको पूजा गर्नु शुभ मानिन्छ। तुलसीको मठमा बिहान र साँझ घ्यू वा तिलको तेलको दियो बाल्ने, धूप अर्पण गर्ने तथा विष्णु भगवानको नाम जप, भजन–कीर्तन र आराधना गर्ने परम्परा छ।
एकादशीको व्रत कसरी बस्ने?
धार्मिक परम्पराअनुसार सक्ने व्यक्तिले दिनभरि निराहार व्रत बस्दा ठूलो पुण्य प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ। यदि स्वास्थ्य वा अन्य कारणले निराहार बस्न सम्भव नभएमा फलाहार गर्न सकिन्छ। स्याउ, केरा, दूध, दही, साबुदाना तथा पानी सेवन गरेर पनि व्रत बस्न सकिन्छ।
एकादशीमा के खानु हुँदैन?
धार्मिक मान्यताअनुसार एकादशीका दिन निम्न खाद्य पदार्थहरू सेवन नगर्नु उचित मानिन्छः
- माछा तथा मासु
- मदिरा, जाँड–रक्सी
- लसुन र प्याज
- चामल तथा अन्य अन्न
- नुन (कतिपय परम्परामा साधारण नुनको प्रयोग नगर्ने चलन)
- तामा (बाँसको तामा)
- कुम्भिण्डो
- भेडाको मासु लगायत तामसिक भोजन
यी नियमहरू विभिन्न परम्परा र सम्प्रदायअनुसार फरक हुन सक्छन्।
एकादशीमा पालना गर्नुपर्ने नियम
एकादशीमा संयम र सात्त्विक जीवनशैली अपनाउनु विशेष महत्वको मानिन्छ। यस दिन:
- ब्रह्मचर्यको पालन गर्ने।
- नङ र कपाल नकाट्ने।
- झगडा, रिस र विवादबाट टाढा रहने।
- शान्त, सकारात्मक र भक्तिभावमा समय बिताउने।
- घरमा भजन–कीर्तन, विष्णु नामस्मरण तथा धार्मिक पाठ गर्ने।
- गुरु, साधु–सन्त, ब्राह्मण, कन्या वा आवश्यकतामा रहेका व्यक्तिलाई भोजन वा दान–दक्षिणा दिने।
निष्कर्ष
एकादशी केवल व्रत बस्ने दिन मात्र नभई आत्मशुद्धि, संयम, भक्ति र सकारात्मक जीवनशैली अपनाउने पवित्र अवसर हो। तुलसी महारानीको श्रद्धापूर्वक पूजा, भगवान विष्णुको आराधना तथा सात्त्विक आचरणले जीवनमा सुख, शान्ति र आध्यात्मिक उन्नति प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास रहिआएको छ।
थप धार्मिक जानकारी, पूजा–विधि तथा आध्यात्मिक मार्गदर्शनका लागि गुरु हरि बोहोरा ज्यूसँग सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ।
