२०८३ सालको सोह्र श्राद्ध : पितृलाई प्रसन्न पार्ने ७ काम, के खाने–के नखाने र घर–देश प्रदेशबाट गर्नुपर्ने कर्म

सोह्र श्राद्ध भनेको के हो? सोह्र श्राद्धमा के खाने, के नखाने? पितृलाई खुसी पार्ने उपाय के हुन्? देश–विदेशमा रहेका व्यक्तिले कसरी श्राद्ध गर्ने? तिथिमा के गर्ने र के नगर्ने? यी विषयमा धेरै मानिसमा जिज्ञासा हुने गर्छ।

हिन्दू धार्मिक परम्परामा आफ्ना दिवंगत पितृहरूको सम्झना, श्रद्धा र सम्मान गर्दै उनीहरूको नाममा गरिने तर्पण, पिण्डदान, श्राद्ध, दान तथा अन्य धार्मिक कर्मलाई विशेष महत्त्व दिइन्छ। भाद्रपद पूर्णिमादेखि आश्विन औँसीसम्मको समयलाई सामान्यतः सोह्र श्राद्ध वा पितृ पक्षका रूपमा लिइन्छ। यस अवधिमा आफ्नो दिवंगत माता–पिता, बाजे–बज्यै तथा पूर्वजहरूको स्मरण गर्दै श्रद्धापूर्वक कर्म गर्ने परम्परा छ।

सोह्र श्राद्ध भनेको के हो?

आफ्ना पितृहरूको सम्झना र सम्मानमा उनीहरूको सम्बन्धित तिथिमा गरिने श्राद्ध तथा तर्पणको विशेष अवधिलाई सोह्र श्राद्ध भनिन्छ। यस समयमा पितृहरूको नाममा जल अर्पण, तर्पण, पिण्डदान, ब्राह्मण भोजन, दान–दक्षिणा तथा आवश्यक धार्मिक कर्म गर्ने चलन छ।

धार्मिक विश्वासअनुसार पितृहरूको स्मरण र श्रद्धापूर्वक गरिने कर्मले परिवारमा पितृप्रति कृतज्ञता र पारिवारिक संस्कारलाई निरन्तरता दिन सहयोग गर्छ।

सोह्र श्राद्धको महत्त्व र महिमा

सोह्र श्राद्धलाई केवल एउटा धार्मिक कर्मका रूपमा मात्र नभई पितृ स्मरण, कृतज्ञता र पारिवारिक परम्परा जोगाउने अवसरका रूपमा पनि हेरिन्छ।

यस अवधिमा:

• दिवंगत पितृहरूको श्रद्धापूर्वक स्मरण गरिन्छ।
• पितृको नाममा तर्पण तथा जल अर्पण गरिन्छ।
• पिण्डदान तथा श्राद्ध कर्म गरिन्छ।
• ब्राह्मण वा आवश्यक व्यक्तिलाई भोजन तथा दान गरिन्छ।
• गरिब तथा असहायलाई सहयोग गर्ने परम्परा छ।
• परिवारका नयाँ पुस्तालाई पितृ तथा संस्कारको महत्त्व बुझाइन्छ।

सोह्र श्राद्धमा पितृलाई प्रसन्न पार्ने ७ काम

धार्मिक परम्परा र विश्वासअनुसार सोह्र श्राद्धको समयमा यी कामलाई विशेष महत्त्व दिइन्छ।

१. पितृको तिथिमा श्रद्धापूर्वक श्राद्ध गर्नुहोस्

सम्भव भएसम्म दिवंगत पितृको निश्चित तिथिमा श्राद्ध तथा तर्पण गर्ने परम्परा छ। तिथि थाहा नभएमा योग्य पुरोहित वा जानकार व्यक्तिसँग परामर्श गर्नु उचित हुन्छ।

२. पितृको नाममा तर्पण तथा जल अर्पण गर्नुहोस्

श्रद्धा र शुद्ध भावनाका साथ पितृको सम्झना गर्दै जल अर्पण गर्ने चलन छ। कर्मकाण्डको विधि आफ्नो कुल तथा परम्पराअनुसार फरक हुन सक्छ।

३. पितृको नाममा भोजन तथा दान गर्नुहोस्

आफ्नो क्षमता अनुसार भोजन गराउने, अन्न, वस्त्र वा आवश्यक सामग्री दान गर्ने परम्परा छ। दानमा देखावटीभन्दा श्रद्धा र सामर्थ्यअनुसारको सहयोगलाई महत्त्व दिनु राम्रो हुन्छ।

४. घरमा दीप प्रज्वलन र पूजा गर्नुहोस्

सोह्र श्राद्धको अवधिमा घरमा स्वच्छता कायम गरी आफ्नो परम्पराअनुसार दीप प्रज्वलन, पूजा तथा पितृ स्मरण गर्न सकिन्छ।

५. पितृको सम्झनामा सत्कर्म गर्नुहोस्

गरिब, असहाय, वृद्ध वा आवश्यक व्यक्तिलाई सहयोग गर्नु, भोजन गराउनु तथा सेवा गर्नु पनि पुण्यकर्मका रूपमा लिइन्छ।

६. कुल परम्परा र संस्कारको सम्मान गर्नुहोस्

आफ्नो कुल, गोत्र, पारिवारिक परम्परा र धार्मिक संस्कारअनुसार श्राद्ध कर्म गर्नु महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। फरक समुदाय तथा परिवारमा विधि फरक हुन सक्ने भएकाले आफ्नो परम्परा जान्ने गुरु वा पुरोहितसँग परामर्श गर्नु उचित हुन्छ।

७. पितृप्रति श्रद्धा र कृतज्ञताको भावना राख्नुहोस्

श्राद्धको मुख्य भाव नै श्रद्धा हो। कर्मकाण्डसँगै आफ्ना पितृहरूले परिवार र समाजका लागि गरेको योगदान सम्झनु र उनीहरूप्रति कृतज्ञ हुनु सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पक्ष हो।

सोह्र श्राद्धमा के खाने?

श्राद्धको भोजनसम्बन्धी नियम परिवार, समुदाय, क्षेत्र र धार्मिक परम्पराअनुसार फरक हुन सक्छ। सामान्यतः सात्त्विक तथा शुद्ध भोजनलाई प्राथमिकता दिने परम्परा छ।

धेरै परिवारमा:

• सात्त्विक भोजन
• दाल, भात, तरकारी
• फलफूल
• दूध तथा दुग्धजन्य पदार्थ
• घिउ
• आफ्नो परम्पराअनुसार तयार गरिएका शुद्ध परिकार

जस्ता भोजन प्रयोग गर्ने चलन छ।

सोह्र श्राद्धमा के नखाने?

धार्मिक परम्पराअनुसार श्राद्ध कर्मका दिन मदिरा, मांसाहार तथा अत्यधिक तामसिक भोजनबाट टाढा रहने चलन धेरै समुदायमा पाइन्छ।

तर खानपानका नियम सबै परिवार र समुदायमा एउटै हुँदैनन्। त्यसैले आफ्नो कुलाचार, पारिवारिक परम्परा र स्थानीय धार्मिक विधिअनुसार निर्णय गर्नु उपयुक्त हुन्छ।

देश–विदेशमा रहेका व्यक्तिले सोह्र श्राद्ध कसरी गर्ने?

आज धेरै नेपाली आफ्नै जन्मस्थान वा परिवारबाट टाढा, देश तथा विदेशमा बसिरहेका छन्। यस्तो अवस्थामा पनि पितृप्रति श्रद्धा व्यक्त गर्न सकिन्छ।

सम्भव भएमा:

• आफ्नो पितृको तिथि सम्झनुहोस्।
• घरमा शुद्धता कायम गरी दीप प्रज्वलन गर्नुहोस्।
• पितृको नाममा जल अर्पण गर्नुहोस्।
• आफ्नो परम्पराअनुसार तर्पण वा श्राद्धको व्यवस्था गर्नुहोस्।
• सम्भव भएमा नेपालमा रहेका परिवारका सदस्यमार्फत श्राद्ध कर्म गराउन सकिन्छ।
• पितृको नाममा भोजन वा दान गर्नुहोस्।
• गरिब तथा असहायलाई सहयोग गर्नुहोस्।

विशेष कर्मकाण्ड आवश्यक भएमा आफ्नो कुल परम्परा बुझ्ने पुरोहित वा गुरुको सल्लाह लिनु राम्रो हुन्छ।

सोह्र श्राद्धको तिथिमा के नगर्ने?

धार्मिक परम्परामा श्राद्धको दिन विशेष संयम र श्रद्धा अपनाउने गरिन्छ। सामान्यतः:

• अनावश्यक झगडा तथा विवाद नगर्ने।
• मदिरा तथा मांसाहारबाट टाढा रहने।
• अत्यधिक मनोरञ्जन तथा तामसिक गतिविधिबाट बच्ने।
• पितृ कर्मलाई उपेक्षा नगर्ने।
• दान तथा धार्मिक कर्म गर्दा देखावटीभन्दा श्रद्धालाई प्राथमिकता दिने।
• आफ्नो परम्पराविपरीत कर्म नगर्ने।

श्राद्धको दिन कुन कर्म गर्न हुने वा नहुने भन्ने विषयमा कुलाचार र स्थानीय परम्पराअनुसार फरक नियम हुन सक्छन्।

सोह्र श्राद्धमा घरमा के गर्ने?

सोह्र श्राद्धको समयमा घर सफा राख्ने, बिहान स्नान गरी शुद्धता कायम गर्ने, पितृको स्मरण गर्ने, आफ्नो परम्पराअनुसार पूजा–तर्पण गर्ने तथा पितृको नाममा दान–पुण्य गर्ने चलन छ।

सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा भनेको श्रद्धा, शुद्ध मन र आफ्नो संस्कारप्रतिको सम्मान हो।

पितृ कर्म किन आवश्यक मानिन्छ?

धार्मिक दृष्टिकोणबाट पितृ कर्मलाई आफ्ना पूर्वजप्रतिको कर्तव्य र सम्मानका रूपमा लिइन्छ। यसले परिवारमा पुराना संस्कार र परम्परालाई नयाँ पुस्तासम्म पुर्‍याउने अवसर पनि दिन्छ।

“पितृ खुसी भए सबै काममा सफलता मिल्छ” भन्ने कुरा धार्मिक विश्वाससँग सम्बन्धित हो। यसलाई निश्चित भौतिक परिणामको ग्यारेन्टीका रूपमा नभई पितृप्रति श्रद्धा, कृतज्ञता र सत्कर्मको धार्मिक भावका रूपमा बुझ्नु उचित हुन्छ।

सम्पूर्ण जानकारी गुरु हरि बोहोराबाट

सोह्र श्राद्धको धार्मिक महत्त्व, पितृ कर्म, तर्पण, श्राद्ध विधि, पितृलाई प्रसन्न पार्ने उपाय, सोह्र श्राद्धमा गर्नुपर्ने तथा नगर्नुपर्ने काम, देश–विदेशमा रहेका नेपालीले कसरी पितृ कर्म गर्ने लगायतका विषयमा थप जानकारीका लागि जय होस् टेलिभिजनमा गुरु हरि बोहोराका सामग्री हेर्न सकिन्छ।

पितृप्रति श्रद्धा गरौँ, आफ्ना संस्कार र परम्पराको संरक्षण गरौँ।

थप धार्मिक तथा आध्यात्मिक जानकारीका लागि जय होस् टेलिभिजनको YouTube च्यानल हेर्नुहोस्।

📞 सम्पर्क: 9844212435

जय पितृदेव। जय कुलदेवता।