मष्टको पुजारीले पालन गर्नुपर्ने नियम तथा कर्तव्य
नेपालको सनातन परम्परामा कुल देवता तथा मष्ट देवताको पूजा अत्यन्तै पवित्र र महत्वपूर्ण मानिन्छ। कुलको रक्षा, परिवारको सुख–शान्ति, वंशको उन्नति तथा आध्यात्मिक शक्तिको संरक्षणका लागि मष्टको पूजा गरिने प्राचीन परम्परा आजसम्म पनि जीवित रहेको छ।
यस पवित्र कार्यको मुख्य जिम्मेवारी “मूल पुजारी” माथि रहने गर्दछ। मूल पुजारी केवल पूजा गर्ने व्यक्ति मात्र नभई कुलको मार्गदर्शक, अनुशासन कायम गर्ने व्यक्ति तथा देवताको सन्देश बुझ्ने माध्यम पनि मानिन्छ। त्यसैले मष्टको पुजारीले विशेष नियम, अनुशासन तथा पवित्रता पालन गर्नुपर्ने हुन्छ।
१. शुद्ध भएर व्रत बस्ने नियम
मष्टको पूजा गर्नुअघि पुजारीले आफ्नो शरीर, मन र व्यवहारलाई पूर्ण रूपमा शुद्ध बनाउनुपर्छ।
परम्पराअनुसार:
- कपाल मुन्दन गर्ने
- शुद्ध हुने
- ३ दिन वा ५ दिनसम्म व्रत बस्ने
- चोखो तथा सात्विक भोजन मात्र खाने
- दिनमा एक छाक शुद्ध भोजन ग्रहण गर्ने
- पूजा अवधिभर मन, वचन र कर्मलाई पवित्र राख्ने
यसरी शुद्ध भएर व्रत बस्दा देवताको कृपा प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ।
२. अखण्ड बत्ती बाल्ने
मष्ट देवताको पूजा गर्दा अखण्ड बत्ती अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ। अखण्ड बत्तीले:
- कुलमा सकारात्मक शक्ति ल्याउने
- घरमा शान्ति कायम गर्ने
- नकारात्मक शक्ति हटाउने
- कुल देवताको आशीर्वाद प्राप्त गराउने
भन्ने धार्मिक विश्वास रहेको छ। त्यसैले पुजारीले पूर्ण श्रद्धा र नियमपूर्वक अखण्ड बत्ती बाल्नुपर्छ।
३. इमानदार र सत्यवादी बन्ने
मूल पुजारीको सबैभन्दा ठूलो गुण भनेको इमानदारिता हो।
- झुट नबोल्ने
- कसैलाई धोका नदिने
- लोभ तथा अन्यायबाट टाढा रहने
- कुलको हितका लागि निष्पक्ष रहने
यस्ता गुण भएका पुजारीलाई कुल देवताको विशेष कृपा प्राप्त हुने मान्यता छ।
४. शुद्ध तथा पवित्र कपडा लगाउने
पूजा गर्दा:
- सफा कपडा लगाउने
- अशुद्ध वस्त्र प्रयोग नगर्ने
- पवित्रता कायम गर्ने
- शरीर तथा पूजा स्थल दुबै सफा राख्ने
पवित्र वस्त्रले पूजा–पाठमा सकारात्मक ऊर्जा बढाउने विश्वास गरिन्छ।
५. धामीको इमानदारी बुझ्ने
कुल पूजा तथा मष्ट पूजा गर्दा धामी, झाँक्री वा देउता बोल्ने व्यक्तिको पनि विशेष भूमिका हुन्छ। मूल पुजारीले:
- धामीको व्यवहार बुझ्ने
- सत्य र असत्य छुट्याउने
- कुल देवताको सन्देशलाई सही रूपमा ग्रहण गर्ने
कर्तव्य निभाउनुपर्छ।
६. गुरु–पुरोहितको कुरा बुझ्ने र बुझाउने
धार्मिक कार्यमा गुरु तथा पुरोहितको निर्देशन अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ।
मूल पुजारीले:
- गुरुको आदेश पालन गर्ने
- विधि–विधान सही रूपमा सिक्ने
- अन्य दाजुभाइलाई पनि सही जानकारी दिने
- कुलको परम्परा जोगाउने
काम गर्नुपर्छ।
७. रेखी भेटी श्रद्धापूर्वक चढाउने
मष्ट पूजा गर्दा सबै देवताको नाममा श्रद्धा, सम्मान तथा भक्तिभावले रेखी भेटी चढाउनुपर्छ।
यसले:
- कुल देवताको सम्मान हुने
- परिवारमा मेलमिलाप बढ्ने
- मनोकामना पूरा हुने
विश्वास गरिन्छ।
८. घर तथा मन्दिर सफा राख्ने
जहाँ कुल पूजा गरिन्छ त्यो स्थान:
- सफा
- पवित्र
- शान्त
- सुगन्धित
राख्नुपर्छ।
घर तथा मन्दिर सफा हुँदा सकारात्मक ऊर्जा बढ्ने र देवता प्रसन्न हुने धार्मिक मान्यता रहेको छ।
९. सबै दाजुभाइलाई एक बनाउने
मूल पुजारीको अर्को महत्वपूर्ण जिम्मेवारी भनेको परिवार तथा कुलभित्र एकता कायम गर्नु हो।
- दाजुभाइबीच मेलमिलाप गराउने
- झगडा तथा मनमुटाव हटाउने
- कुलको सम्मान जोगाउने
- सबैलाई एउटै मार्गमा ल्याउने
कार्य पुजारीले गर्नुपर्छ।
१०. जल, फूल तथा कुल देवताको संकेत बुझ्ने
मष्टको पूजा केवल विधि मात्र होइन, यो आध्यात्मिक अनुभूति पनि हो।
मूल पुजारीले:
- जल शुद्ध राख्ने
- फूल शुद्ध राख्ने
- कुल देवताको संकेत बुझ्ने
- देवताको ईसारा दाजुभाइलाई सम्झाउने
काम गर्नुपर्छ।
कुल देवताको इच्छा, संकेत तथा आशीर्वादलाई सही रूपमा बुझेर परिवारलाई सही मार्ग देखाउनु नै साँचो मूल पुजारीको धर्म मानिन्छ।
Conclusion
मष्टको मूल पुजारी हुनु ठूलो जिम्मेवारी र पवित्र सेवा हो। शुद्धता, इमानदारी, अनुशासन, श्रद्धा र एकताको भाव राखेर पूजा गर्ने पुजारीमाथि कुल देवताको विशेष कृपा रहने विश्वास गरिन्छ।
यदि मूल पुजारीले यी सबै नियम पालना गरी निष्कपट भावले सेवा गरेमा:
- वंशमा उन्नति हुने
- परिवारमा सुख–शान्ति आउने
- कुलमा प्रगति हुने
- देवताको आशीर्वाद कायम रहने
धार्मिक विश्वास रहेको छ।
