मष्टो पूजन संस्कृति र परम्परा: बाह्र भाइ, नौ दिदीबहिनी र १०९ मष्टोको विस्तृत विवरण

मष्टो पूजन संस्कृति र परम्परालाई आधार मान्दा हाल प्रचलनमा रहेका बाह्र भाइ मष्टो लाई जेठोदेखि कान्छोसम्मको क्रमअनुसार पूजा गरिन्छ। मष्टो परम्परा मुख्यतः शिव र शक्ति उपासनामा आधारित रहेको देखिन्छ, जसले खस–आर्य, किरात तथा अन्य सम्प्रदायमा कुलपूजाको महत्वपूर्ण स्थान ओगटेको छ।

मष्टोका नौ दिदीबहिनी (शक्ति स्वरूप)

मष्टो परम्परामा शक्तिलाई नौ दिदीबहिनी को रूपमा पूजा गरिन्छ। ती यसप्रकार छन्:

यी शक्तिहरूलाई कतै देवी, कतै दुर्गा वा महाकाली को नामबाट पनि पुज्ने परम्परा छ।

स्थानिक प्रभावसहित १०९ मष्टोको नामावली

मष्टोहरूमा स्थानिक नामको प्रभाव बढी देखिन्छ। तल १ देखि १०९ सम्म क्रमबद्ध नामावली प्रस्तुत गरिएको छ।

🔸 मष्टो सूची (१–२०)

🔸 मष्टो सूची (२१–४०)

🔸 मष्टो सूची (४१–६०)

🔸 मष्टो सूची (६१–८०)

🔸 मष्टो सूची (८१–१०९)

निष्कर्ष

के.एन. शर्माले खस जातिको परिचय र लोकसंस्कृति पुस्तकमा ८४ मष्टो को उल्लेख गरेका छन्। स्थानगत भेद, परम्परा र पूजन पद्धतिअनुसार मष्टोको संख्या १०९ सम्म विस्तार भएको मानिन्छ।
खस–आर्य संस्कारमा शिव, शक्ति र मष्टोलाई कुलदेवता को रूपमा मानेर पूजा गरिन्छ।

📺 थप जानकारीका लागि:
जय होस् टेलिभिजन (गुरु हरि बोहोरा) – YouTube
📞 सम्पर्क: ९८४४२१२४३५